- 30 oktober 2026 -

Afrika: het abc van het cliché

De rijkdom van dit boek schuilt in de rijkdom aan onderwerpen. Het is inderdaad een uitgebreid alfabet. Om er slechts enkele te noemen: de A van Afrika en Armoede, de B van banaan en Baobab, de C van Congo en Corruptie, de D van Dictator en Democratie, de E van Erf, de F van Fetisj, de G van Geen Geschiedenis, van Gevaarlijk en van Groot Geschapen, de H van Honger en van Hulp, de I van Inventief, de J van Jong, de K van Kerk, Kinderen en Kolonie, de L van Lachen, de M van Malaria, Mama, Maskers en Migratie, de N van het N-woord – natuurlijk!, de O van Oorlog, de P van Plastic, de Q van Quagga – niet echt een cliché, maar zo klopt het abc, de R van Ritme en van Rode aarde, de S van Safari en van Seks, de T van Te laat – over clichés gesproken, de U van Ubuntu, de V van Vlechtjes en van Voorouders, de W van Waterput, de X van Xhosa, de Y van Yam en de Z van Ze – zoals in zij en wij.
Want wat wijlie – witte Vlamingen – over zijlie – zwarte Afrikanen – vinden en verder vertellen is de leidraad  doorheen dit boek; of eerder het aftoetsen van deze clichés aan ‘de werkelijkheid’ via wetenschap, getuigenissen, interviews, eigen ervaringen, enzoverder.

Dat het aanpakken van allerhande clichés over Afrika – continent waar zij meermaals op reis waren door verschillende landen – geen vanzelfsprekende uitdaging was is duidelijk: “… zo botsten we tijdens het schrijven van dit boek wel meermaals op onze eigen vooroordelen.” Met deze bekentenis pakten de auteurs mij helemaal in.
Waar kan een Vlaming immers gedetailleerde en genuanceerde informatie vinden over een continent dat liefst tweeduizendtweehonderd – 2.200 – maal groter is dan ‘ons’ lapje grond. Zelfs op dit lapje bulkt het van de clichés over traaage Limburgers, hautaine Antwerpenaren en wroetende West-Vlamingen, om er maar enkele te noemen; laat staan over een continent dat vaak wordt verengd tot één land – nog steeds gigantisch – Congo.
De verdienste van ‘Afrika: Het Abc van het cliché.’ is dat een heleboel clichés met naam en toenaam worden genoemd, zonder schaamte, zelfkritisch.

Laat het duidelijk zijn: als je iets hebt met Afrika is dit boek meer dan het lezen waard. Want ‘Afrika: Het Abc van het cliché.’ is een ambitieuze, fantastische, soms ergerlijke dan weer lachwekkende, zeer uitgebreide, leerrijke, simplificerende en nog zoveel meer blikopener op Afrika. De ene keer vind je verhelderende citaten uit een interview met een deskundige wetenschapper of doeltreffende quotes uit een waslijst aan Afrika-gelinkte boeken – de auteurs hebben hun huiswerk gedaan; de andere keer komen de schrijfsels van Annick De Rop (1973) en Barbara Rottiers (1976) even hilarisch over als het gegiechel van een stel pubermeiden. Bewuste pogingen om enige humor in soms zware thema’s te brengen?

Enkele blik-openende quotes?

• “If you are to ask me what are the greatest issues in Africa, I would say they are that people love, people fuck, people kiss, people speak.’ Uit how to write about Africa van Binyavanga Wainaina”
• “Schrijver Babah Tarawally, geboren en getogen in Sierra Leone, bevestigde dat: ‘Pas toen ik in Nederland kwam wonen besefte ik dat ik in armoede was opgegroeid. Als kind had ik nooit het gevoel iets tekort te komen. Ik schoof aan tafels aan waar eten was en speelde met wat er voorhanden was.’ “
• “Afrika heeft geen alarmsysteem. Integendeel, de deuren zijn zelfs niet op slot. De hele wereld loopt er binnen en buiten en hangt rond bij de mijnen met een dosis ethiek die in een broekzak past.”
• “Zonder smeergeld loopt het leven zelden gesmeerd. (…) Het zijn niet allemaal topcriminelen. Net zoals wij zonder al te veel schuldgevoel in het zwart onze gevel laten witten, doen ze mee uit noodzaak of gewoon uit opportunisme. Dat is precies het probleem, dat het een cultuur wordt.”
• “Vooroordelen verdwijnen niet zomaar door er tegenaan te knallen.”
• “Als angst de basis is voor het vasthouden aan clichébeelden, dan is het niet makkelijk om die te veranderen. Mensen die bang zijn voor honden, stellen dat cliché niet ter discussie. Je moet actief aan die angst werken.”

*******

Barbara Rottiers & Annick De Rop, Afrika: Het abc van het cliché, Pelckmans, ISBN 978-94-6234-830-1.