- 21 april 2026 -

De zangvogel

Ruim dertig jaar geleden vluchtte Mina Etemad met haar ouders en zus uit Iran en kwam uiteindelijk in Nederland terecht. Maar de grond, de taal en de mensen heeft ze nooit losgelaten. Wat ben je het leven verschuldigd als jij in meer vrijheid mag leven dan de inwoners van je vaderland? Die vraag blijft haar achtervolgen – als schuldgevoel, als gemis, als plicht. Survivors guilt – overlevingsschuld – wordt dit genoemd, het schuldgevoel dat je iets ‘overleefd’ hebt, terwijl anderen nog steeds vastzitten in die traumatische situatie.

Tijdens de ‘Jin Jîan Azadi’ – ‘Vrouw Leven Vrijheid’-protesten in 2022 groeide bij haar het verlangen om iets terug te doen voor de mensen die ze heeft achtergelaten. In dit literaire memoir onderzoekt ze wat het betekent om je land te ontvluchten, en om niet terug te kunnen keren. Een indrukwekkend verhaal over familie, over de druk van verwachtingen, over zingeving – en over de rust en voldoening die Mina vindt in het zorgen voor dieren, wanneer woorden tekortschieten.

Als elke vogel zingt zoals hij gebekt is, hoe zingt een ‘trekvogel’ dan die hier een thuis heeft en daar een thuis? Welke wijs fluit je dan? Op die vraag wordt een antwoord gezocht in ‘De zangvogel’.
De ontheemding neemt je je woorden af, “je vermogen om moeiteloos door een samenleving te bewegen.” Er is immers de onmogelijkheid van het ‘tolken’ tussen twee culturen, er is zoveel dat onvertaalbaar is.

Mina schrijft over de nood om te vluchten, want “Slechts weinigen kunnen in dat land wonen zonder te dromen van een ander leven. Ze zien geen andere mogelijkheid dan op zoek te gaan naar een plek die niet door en door vergiftigd is.”
Maar op die andere plek “missen ze hun ouders en vrienden, het eten en de vanzelfsprekendheid van hun oude, vertrouwde maar frustrerende leven.” En de keerzijde? Op die nieuwe plek worden ze “met argwanende en soms hatelijke blikken bekeken, maar toch denken, weten, hopen ze dat dit beter is dat te zijn gebleven.”
In een woord achteraf speelt ze nog in op de meest recente protest- en onderdrukkingsgolf in januari 2026. Het boek verscheen wel voor de aanvalsoorlog van de VS en Israël.  

Mina Etemad is journalist, podcastmaker en theater- en dansrecensent voor de Volkskrant. Wat we van het verleden bij ons dragen en hoe we daarmee het heden vormgeven is een terugkerend thema in haar verhalen.

*******

Mina Etemad, “De zangvogel”, Thomas Rap, 9789400412552