- 18 februari 2026 -

Mesopotamië

Mesopotamië, het tweestromenland rond Tigris en Eufraat dat zich destijds uitstrekte over het huidige Irak, Syrië en Turkije, is de titel van een historische roman die heel wat inzicht biedt in de actualiteit van vandaag. Een epische geschiedenisroman, geschreven met Gertrude Bell – een haast vergeten Britse rijkeluisdochter – als hoofdfiguur. Haar bezigheden als archeoloog, ontdekkingsreiziger, schrijver en spion ontsluieren de imperialistische politiek van Brittannië en de “bontgenoten” die het in Midden-Oosten niet zelden bont maken.

Gertrude Bell, geboren in 1868, kwam op vierentwintigjarige leeftijd voor het eerst in de mythische regio Mesopotamië, het gebied tussen de rivieren de Eufraat en de Tigris. Deze ervaring zou haar leven ingrijpend veranderen. De Arabische wereld liet haar niet los, en tegen alle normen van die tijd in zou ze zich ontwikkelen tot ontdekkingsreiziger, archeoloog, schrijver en spion. Als een van de belangrijkste Britse gezanten in de periode na de Eerste Wereldoorlog, in de nadagen van het Ottomaanse Rijk, was ze onmisbaar in de strijd van de Engelsen om grondgebied. Een vrouw met macht, maar ook een tragische heldin: patriottisch en onverschrokken, en tegelijk een onbegrepen kind uit een welvarend victoriaans milieu. En wanhopig verliefd.

Het boeiende aan het boek is dat dit stuk koloniale geschiedenis tot op vandaag zo’n grote invloed heeft op de wereld. Zo is De Gaza-oorlog een gevolg van hoe men zich toen landen en volkeren toe-eigende. “Bij de dood van Victoria heerste Groot-Brittannië over een kwart van de planeet en een derde van de mensheid.” En hoe dat heersen gebeurde is overduidelijk: “Engeland heeft geen vaste bondgenoten, alleen vaste belangen.”
Palestina, het Suez-kanaal, olieontginning en -handel,… Guez haalt op een meesterlijke manier historische feit boven die de ganse wereld aanbelangen, verbonden aan het meeslepende verhaal opgebouwd rond één persoon.
Heel vaak zijn die historische verwijzingen meer dan betekenisvol in de huidige context: “Toen hij de goedkeuring van het Congres vroeg om aan de oorlog tegen Duitsland te gaan deelnemen, heeft de Amerikaanse president Woodrow Wilson het Europese imperialisme fel bekritiseerd en beloofd dat de onderworpen volken, zowel de grote als de kleine, aan het eind van de vijandlijkheden hun toekomst zullen kunnen kiezen. Geen enkele mogendheid zou moeten proberen haar macht uit te strekken over andere naties en alle zouden er verstandig aan doen zich te laten inspireren door de Verenigde Staten ‘die geen enkel verlangen naar verovering of overheersing koesteren’.”

*******

Olivier Guez, ‘Mesopotamië’, vertaling Tatjana Daan, uitgeverij J.M. Meulenhoff, 789089683076.